Creativiteit voorbij het individu

Kurt Nahar & Sri Irodikromo, ‘Obatalá’ & ‘Éndhang’, installatie, 2021

TEKST Miguel E. Keerveld, Curator-in-Residence voor het project ALAKONDRE: A space in time in samenwerking met Readytex Art Gallery (RAG).

In Readytex Art Gallery (RAG) is LUNAR te zien. Deze kunstmanifestatie is onderdeel van ALAKONDRE: A space in time en duurt van 8 tot en met 30 oktober 2021. Als aftrap van een proces om stil te staan bij de diepere nuances van identificatie, inclusie, diversiteit en het reflecteren op gemeenschap, is LUNAR een metafoor voor het vrouwelijke. Dit openingsritueel wordt gevierd als ceremonie voor een reis geleid door de vraag: Staat de 21ste eeuw in tegenstelling tot de 20ste eeuw? Wat mij in elk geval fascineert, is wat ik “de verschuiving van focus op het ego naar het erkennen van de ziel” noem. Met ziel bedoel ik: een onzichtbare kracht die zich manifesteert via netwerken. Mogelijk zou het de gevolgen van een menselijke drang naar macht kunnen verzachten, om te putten uit onze natuurlijke kracht. Wat als dit onze gezamenlijke taak is? Bij deze expositie neem ik anderen mee op zoek naar het antwoord op de vraag: Wat is een persoonlijke ervaring met spiritualiteit?

De inzegening

Twee kunstenaars krijgen ruimte voor de inzegening van ALAKONDRE: A space in time. In dit ritueel staan voeding en voorouders centraal en installeren deze kunstenaars een Kra Tafra en een Sajén die in dialoog zijn. Een wit kleed dat vanaf het plafond tot de grond valt, scheidt deze imaginaire tafels van elkaar. Zo kan elke kunstenaar met de eigen specifieke voorouders communiceren. Het kleed en deze tafels verwelkomen de vooroudergeesten; dan is het twee dagen voordat bezoekers zich komen verheerlijken met wat zich afspeelt in deze verbeeldingen. Eén dag voor de openstelling van LUNAR gaat het RAG-team als eerste in dialoog hiermee.

Bij het binnentreden verwelkomt een Mona Lisa-achtige geheimzinnigheid je. Maar in deze uitnodiging is niet de glimlach geheimzinnig; de blik in het portret van Sri is dat. Hoewel dit schilderij met de rug naar de toeschouwer hangt, trekt het beeld je naar binnen. Via een spiegel word je ingezegend, want ‘ze’ kijkt je recht in jouw ogen aan. En als niet dit beeld je inwijdt, dan doet de installatie Obatalá van Kurt Nahar dat. Zoals onze Winti en de Haïtiaanse Vodou, is de Santería in Cuba vanuit West-Afrika en Congo meegenomen naar het Caribisch gebied. In deze religies kent men levende heiligen. Net als bij Jaran Kepang geloven belijders van de Santería dat ze aangestuurd worden door geesten. Terwijl Kurt zich laat bezitten door de Obatalá uit de Santería, speelt de ‘Mona Lisa’ Jaran Kepang wat tot uiting komt in de installatie Éndhang van Sri Irodikromo. Samen vormen de installaties Obatalá & Éndhang het zwaartepunt in deze expositie. Het hart van deze manifestatie is de installatie Wi Tru Fesi, gevormd door metaforen voor portretten van alle deelnemende kunstenaars. LUNAR fungeert zo ook als de inzegening van Kurt en Sri tot curators in dit traject.

De atmosfeer

Ik hoor iemand uit het RAG-team verwijzen naar yin-yang bij ‘het portret’ van Lilian Abegg. Hoewel ik de ‘fallus van Erwin’ in Kurts werk zie, voel ik de energie van yin-yang in de navel van LUNAR. Waar Kurts installatie door zwart wordt gedomineerd, brengen ‘de geesten’ in het werk van Sri balans met wit. Meer nog: de in de grond gepenetreerde ‘fallus van Erwin’ wordt gestimuleerd en overeind gehouden door het in de lucht zwevende en zachte zelfbewuste begeesterde kleed. Terwijl Kurt flink heeft gespeeld om een gebrand hout (dat een verwijzing is naar de moderniteit), blijft Sri dicht bij haar eigen aard en strijkt van bovenuit neer in hun ontmoeting. Deze kunstenaars maken de manifestatie nog niet compleet, want op de begane vloer schittert zowel links als rechts nieuw werk van Shaundell Horton en van Sunil Puljhun, dat is aangevuld met installaties gemaakt met schilderijen van Erwin de Vries en Lilian Abegg.

Shaundells Tree of Life doet denken aan het werk van Samar Hejazi: één van de kunstenaars waarmee ik onlangs in het International Mentorship Program van Arquetopia heb geparticipeerd. Sunil’s Bhojan (eten) nodigt uit om er mee in dialoog te gaan. Bij zijn werk lijkt het alsof ik word teruggevoerd naar mijn zeer korte en virtuele deelname aan het openingscollege van Nomad 9 MFA in 2018, waar een kunstenaar die met gemeenschappen werkt de keynote spreker is. Ik voel in elk geval dat Shaundell en Sunil hun werk radicaal aan het vernieuwen zijn. Kortom, LUNAR is een expositie van internationale allure. In gedachten weet ik: “Zie je wel, we doen helemaal niet onder voor wat zich op kunstgebied in de wereld afspeelt.”

Spiegel van de ziel

KUNST is een spiegel van de ziel, weet ik. In mijn ervaring is kunst ook: mij bezighouden met de ziel. Vanuit de ziel van deze expositie -een netwerk gevormd met zes kunstenaars, het RAG-team en bezoekers- sta ik mezelf toe om op een reis te gaan. Ik ‘vlieg naar de maan’. Die reis gaat zo: eerst maak ik verbinding met kunstwerken. Ik voel. Ik denk. Ik sta stil. Daarna vertrouw ik op de richting en de bestemming waar de werken die mij kiezen naar toe leiden. Daarom zeg ik: “De productie van deze kunstmanifestatie is gebaseerd op het opvolgen van kennis die mijn lichaam doorgeeft.” Dan ben ik in flow; waarvan Kurt Nahar zegt “dat ding heeft me geduwd.” In Kurts ruimte, zijn Winti of Orisha (Afro-Caribische heiligen), ontstaat magie die wordt gevormd door de samenwerking tussen het Zelf en het Proces. Eerst neem ik de tijd en de rust om zijn proces te observeren. Pas daarna sta ik mezelf ook toe om het resultaat dat hij samen met Sri boekt, te analyseren. Daarvoor stap ik hun kunstwerk binnen.

Ik herinner me hoeveel moeite ik met religieuze mensen gehad heb. Maar nu ik in de installatie Obatalá & Éndhang ben, kan ik mensen die een religie aandragen wel toenaderen, en ik ervaar het Laatste Avondmaal. Of is dit juist een Eerste Avondmaal? Ondanks ik mij niets meer over het bestaan van god afvraag, zoek ook ik naar zingeving. In deze zoektocht maak ik kunst, wat ik liever in gemeenschap doe. Hierom vind ik mijn rol als curator in persoonlijke context belangrijk. In professionele context dwingt het mij om anderen vanuit liefde te ontmoeten. Vaak zijn het: collega-kunstenaars, toeschouwers, medeburgers, en ga zo maar door. Door dit proces ontstaat de Ander (een Derde of Het) in mijn verbeelding. Meestal is het een alter ego, een overledene of mijn verlangen (een doel). Voor het laatste is mijn wens om Surinaamse kunst met de wereld te delen. Daarom ben ik een samenwerking met RAG aangegaan waarin ik als Curator-in-Residence met kunst in dialoog ga.

De Ander

Nu beland ik op aarde. Meteen denk ik aan de filosoof Emmanuel Levinas (Litouwen, 1906). Hij betoogt dat de Ander verschijnt als kennis (bewustzijn/gewaarwording). In zijn werk over de Ander -een transcendentale ervaring- zie ik Winti. Om bij te dragen aan Surinaamse vertellingen, leg ik mijn focus op Het Vrouwelijke: het vermogen om te verbinden, om te zorgen, om de tegenstander te begrijpen.

Ik stel me een software voor. Zoiets als Aisa, dat voor mij staat voor het bouwen aan een duurzaam systeem. In de Afro-Surinaamse religie is Aisa de ziel van Moeder Aarde. Als bijdrage aan deze globale aura, en aan een zelfvoorzienend systeem in Suriname, neem ik inspiratie uit het essay Love as a practice of Freedom van bell hooks (pseudoniem van Gloria Jean Watkins, 1952) die stelt: “Zonder liefde zijn onze inspanningen om onszelf en onze wereldgemeenschap te bevrijden van onderdrukking en uitbuiting gedoemd te mislukken.” Om een ethiek van dominantie achter ons te laten, promoot ze “progressieve culturele revolutie” door alle vormen van dominantie op een holistische manier af te wijzen. Voor het dekoloniseren van ons denken, stelt haar boek Outlaw Culture: Resisting Representations (hooks, 1994) voor om “afstand te doen van deelname aan elk gebied van dwingende hiërarchische overheersing van individuele en groepsprivileges die we genieten.” Martin Luther King, jr. (VS, 1929) is het voorbeeld waarvan hooks zegt dat hij keer op keer getuigde dat hij “besloot om lief te hebben”, onszelf en zelfs onze vijand. Jammer genoeg heeft hij niet lang genoeg geleefd om de ethiek van liefde te integreren in een visie van politieke dekolonisatie, die een blauwdruk zou zijn voor “de uitroeiing van zwarte zelfhaat”.

Volgens hooks ervoeren o.a. zwarte mensen collectief intense pijn en angst over hun toekomst. Hierdoor zijn we “gewond in die ruimte waar we liefde zouden kennen”. De afwezigheid van openbare ruimtes waar die pijn kon worden gearticuleerd, uitgedrukt, gevormd, betekende dat het werd vastgehouden. Volgens haar zou dit collectieve verdriet in gemeenschap kunnen worden verzoend. “We moeten collectief terugkeren naar een radicale politieke visie geworteld in sociale verandering in een liefdesethiek en opnieuw proberen massa’s mensen te ‘bekeren’, zwart en niet-zwart”, stelt ze. Het is deze trigger die LUNAR aanstuurde zodat de relatie tussen kunst en spiritualiteit via counseling met kunst onderzocht kon worden.□

+++

‘LUNAR’ – Een wandeling door de tentoonstelling op zaterdag 23 oktober, 2021 / VIDEO Courtesy Readytex Art Gallery (RAG)

+++

TEKST Miguel E. Keerveld

Miguel E. Keerveld (Suriname, 1982) werkt samen met het merk EdKe en de performance persona Tumpi Flow. Opgeleid in de civiele techniek opereert ‘hij’ met focus op beeldtaal en creatief schrijven. Als een hybride-intuïtief concept voert ‘zij’ politieke interventies uit die verband houden met sociale praktijk. Als onderzoeker is ‘het’ gericht op het activeren van performatieve politiek en het manifesteren van rituelen, beide gerelateerd aan creatieve counseling en civic engineering van een cyborg-feministisch project.

FOTO’S Courtesy Readytex Art Gallery (RAG) & Miguel E. Keerveld

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s