Een ode aan bell hooks

TEKST Miguel E. Keerveld, Curator-in-Residence voor het project ALAKONDRE: A space in time in samenwerking met Readytex Art Gallery (RAG).

Onlangs is bell hooks (Gloria Jean Watkins, Verenigde Staten, 1952-2021) overleden. Ze richtte zich in haar werk op het belang van liefdesethiek en vertelde ons: zodra we ervoor kiezen om lief te hebben, handelen we op een manier die onszelf en anderen bevrijdt. Daarom is een herwaardering van onze religieuze ervaringen noodzakelijk om ons collectieve verdriet te helen. Sociale verandering kan ons brengen naar een radicale politieke visie; een liefdesethiek om mensen te ‘bekeren’ (hooks,1994). Een poging tot het bekeren van mensen is de expositie UDUBAKI in Readytex Art Gallery (RAG), uitgevoerd in drie delen. Van 10 december 2021 tot en met 1 januari 2022 het eerste deel en deel twee is te zien tussen 7 en 29 januari 2022.

Ons eigen surrealisme

Schilderijen, beelden en installaties geven uiting aan ons eigen surrealisme in UDUBAKI part one. Maar wat is surrealisme eigenlijk? Volgens de kunstgeschiedenis brengen de surrealisten beelden tot stand die uitdrukking geven aan het irrationele en onderbewuste, door middel van droombeelden en associaties (Kletter en Ter Veer, 2012). Deze versmelting van het voorwerp en de betekenis ervan manifesteert zich ook in UDUBAKI part one; een verschijning van kennis als bewuste en onbewuste verbeeldingen en vervorming van de menselijke realiteit. Ik gebruikt het surrealisme daarom als een bijzonder netwerk, waarbij ik aan voorouderlijke kennis denk. Is het surrealisme een nabootsing van ‘het anders dan het menselijke’? Met UDUBAKI part one voel ik iets ongrijpbaars dat zich kan manifesteren via dromen, in de kunst en middels visioenen. Kortom iets spiritueels, en ik geloof dat het ‘anders dan het menselijke’ dit dirigeert.

Kurt Nahar, A Never-Ending Story? volume 4, installation, 2021 / FOTO’s 1 & 4 Courtesy Readytex Art Gallery (RAG)/Gilbert Jacott & FOTO’s 2 & 3 Ada Korbee

Deelnemende kunstenaars van UDUBAKI part one waren: Delvin Bisoina, Dhiradj Ramsamoedj, EdKe, Kenneth Flijders, Kurt Nahar, Leonnie van Eert, Rinaldo Klas, Rachel Nijman, Roddney Tjon Poen Gie, Steven Towirjo, Wanda Eduards en Xavier Robles de Medina. Gaandeweg het traject diende de performance persona tumpi flow zich aan en de ‘local master’ was John Lie A Fo. Bij de entree installeerde Kurt Nahar het werk A Never-Ending Story? volume 4. Deze versie – onderdeel van een performance die zich in 2020 openbaarde als volume 0, tijdens de eendaagse expo NET’ALENG: You are NOT invited! – bevatte naast werk van meer dan 30 personen ook twee schilderijen van John Lie A Fo: Rite en Le pharmacien. Vanaf het middelpunt van de zaal, achter Kurts installatie, ontmoette de bezoeker La signe du sweri gado van John en de achterkant van twee andere schilderijen. Om te weten van wie deze twee schilderijen waren, moest de bezoeker niet alleen durven de expositie te betreden; die moest vooral ook erdoor lopen en contact maken met de werken van de verschillende kunstenaars. Daarna kon men duidelijk zien dat twee schilderijen van Rinaldo Klas in dialoog waren met La signe du sweri gado en een ander werk.

Ook Putu Re-Imagined, een installatie met werk van Wanda Eduards, openbaarde zich in het midden van de expositie. Verder maakten de beelden Kumbat’tey van Steven Towirjo en Transformation van Roddney Tjon Poen Gie deel uit van deze plek: UDUBAKI’s navel. Je ontkwam er niet aan om dat allemaal tot je te nemen, ongeacht of je ervoor koos de route links- of rechtsom af te leggen. Misschien voelde je dat het gesprek in de navel van UDUBAKI belangrijk was voor een behoefte om onszelf te transformeren? Of werd je door kunst bekeerd? Voor mij leek het alsof menselijke processen en datgene wat ‘anders dan het menselijke’ is op deze plek in verbinding waren … Misschien verscheen kunst hier als een vorm van kennen? Hiervoor was Putu Re-Imagined noodzakelijk.

Putu

Putu is een vierkant stuk letterhout met scherpe randen. Terwijl vrouwen deze Inheemse strijdknots beschilderen, wordt het handvat door mannen met gekleurde warimbo-repen omvlochten. Dit instrument wordt om de pols vastgebonden en bij strijd gebruikt. Nu vervaardigt men het vooral voor feestelijke en spirituele doeleinden, of voor verkoop aan musea (Ahlbrinck, 1931). Tegenover de aldoor draaiende Putu Re-Imagined hangt The Negro Bible: A Non-existing Manual? volume 0. Deze installatie fungeert als performance van tumpi flow die zich als een driedimensionale mamio manifesteert; een vorm van verschijning volgens het afrofuturisme dat de artistieke praktijk van het tegelijkertijd navigeren door het verleden, het heden en de toekomst bevordert (Gaskins, 2016). Een andere mamio in de expositie is een schilderij van Kenneth Flijders met gelijknamige titel. Is hier sprake van intuïtie als alternatieve manier van weten?

Omdat ik het surrealisme als een vorm van weten beschouw, ervaar ik kunst als kennis. Geïnspireerd hierdoor verbind ik het surrealisme met maskers. Met deze focus op het surrealisme in de context van UDUBAKI part one begrijp ik dat kunstvoorwerpen specifieke betekenissen hebben: geloof, magie en transformatie. Het is mij intussen duidelijk geworden dat een persoon die bij zulke percepties betrokken is, geen individu meer is omdat die zichzelf verliest én zuivere, willoze, pijnloze, tijdloze verschijning van kennis wordt (Lang, 1999). Neem bijvoorbeeld de kunst van vodou: een spirituele levensstijl of religie van een specifieke gemeenschap. Patrick Goodness, docent in de studie van oude culturele mythologieën, maakt onderscheid tussen voodoo en vodou. Voodoo is gebaseerd op een misinterpretatie: voor velen komt het neer op toveren met poppen door er pinnen in te steken. Maar bij deze verbeelding denk ik aan maar één historische figuur: Jezus Christus. Goodness geeft aan dat vodou iets heel anders is, omdat het ritueel van vijanden pijn doen en/of het transformeren van de doden niet klopt bij wat vodou is. Vodou is meer dan een geloof; het is een manier van leven in en met de gemeenschap. De misinterpretatie van vodou komt door popular culture. Hoewel vodou priesters hun gemeenschap tot actie motiveren, waardoor het de Haïtiaanse Revolutie (1791-1804) heeft kunnen activeren, ligt de oorsprong van het poppen met pinnen bewerken in Europa (14e-16e eeuw), bedoeld als strijd tegen hekserij. Het is minstens verbazingwekkend dat het over het algemeen vrouwelijke poppen waren. De overname van het gebruik van poppen met pinnen in vodou werd gebruikt om slavenmeesters uit te drijven; een ritueel dat vaak gecombineerd ging met vuurdans. Binnen het Caribisch gebied is vodou dan ook een politieke kracht, maar poppen steken met pinnen is niet Afrikaans noch Caribisch (Goodness, c.a. 2019).

In het algemeen verwijst UDUBAKI naar de correlatie tussen dienstbaarheid en spiritualiteit. Daarom richten voorwerpen in deze expositie zich op de religieuze ervaring van kunst: de verschijning van goden (Anderson, 2011). Ik beschouw deze ervaring als het surrealisme: een vorm van spiritualiteit. Maar in Suriname heerst taboe op spirituele ervaringen, zoals ook op sommige religieuze uitingen. Gelukkig dat kunst kan fungeren als religie voor mensen wier religie is ingestort, want religie en/of mystiek leren ons dat er dimensies van ervaring zijn die resulteren in het ontwikkelen van interessante connecties. Hierdoor leren we aspecten van de realiteit kennen die we zouden missen als kunst niet als kennisvorm wordt beschouwd (Kuhn, 2021). Closer To Truth onderzoekt de vraag: What is Philosophy of Art? Volgens het onderzoek beschouwt men kunst tegenwoordig ook als object om zorgvuldig te luisteren, te kijken, en te lezen (Kuhn, 2021).

Bronnen:

+++

Deze publicatie werd mede mogelijk gemaakt door een subsidie verleend uit het Dr. Silvia W. de Groot Fonds.

Lees meer over het Dr. Sylvia W. de Groot Fonds hier.

Lees meer over Dr. Sylvia W. de Groot hier.

Miguel E. Keerveld (Suriname, 1982) werkt samen met het merk EdKe en de performance persona Tumpi Flow. Opgeleid in de civiele techniek opereert ‘hij’ met focus op beeldtaal en creatief schrijven. Als een hybride-intuïtief concept voert ‘zij’ politieke interventies uit die verband houden met sociale praktijk. Als onderzoeker is ‘het’ gericht op het activeren van performatieve politiek en het manifesteren van rituelen, beide gerelateerd aan creatieve counseling en civic engineering van een cyborg-feministisch project.

FOTO’S Courtesy Ada Korbee & Readytex Art Gallery (RAG)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s